Beyin için kullanma kılavuzu: 7 işlev

15.11.2014 10:57:02
A+ A-

Bilim dergisi New Scientist beynin çalışma mekanizmasını en yetkin kişilere sorup yayımlamış. Reyhan Aksoy çevirmiş, Cumhuriyet’in Bilim Teknoloji ekinde (14 Kasım 2014) yayımlanmış.

Bence özetleyeceğim bunları. Amacım bilgiye bakmak.

Dikkat: Aşağıdan-yukarıya dediğimiz sistem, ani sesler, hareket eden nesneler gibi. Yukarıdan-aşağıya dediğimiz sistem ise gayret (çaba) ister. Birincisi ikincisini engelleyebilir!

Çalışan bellek (kısa süreli bellek): Beyin eğitim programlarıyla olumlu sonuç alınabiliyor.

Mantıklı düşünce ve akılcılık: Alınan eğitim ve egzersiz sayesinde mantıklı olunabilir. Bu durumda dahi katıksız bir akılcılığı korumak için de yoğun çaba harcamak gerekir.

Son yıllarda birbiri ardına yapılan çalışmalardan alınan sonuç şöyle: Varolan inanışlarla çelişen yeni bir bilgi ortaya çıktığı zaman beyin geriye doğru kaykılıp inanışların üzerine kapanıyor. Bir başka deyişle, varolan düşünceleri güncellemeye yanaşmıyor.

Öğrenme: Beynin doğal olarak yaptığı bir şey. Doğumdan bir ay önce başladığı söyleniyor. Yararlı (veya yararsız) bilgi ve becerileri kazanma ve saklama sürecidir.

Öğrenme ömür boyu süren bir süreçtir. Yaşlılarda yavaşlamanın nedeni olarak öğrenmeye az zaman harcamaları, ayrıca öğrenmek için gençliklerindeki heyecan ve isteği duymamaları gösteriliyor.

Bilgi: Beynin en yararlı özelliklerinden biri bilgi kırıntılarını toplamak ve aralarında bağlantılar oluşturmaktır. Bilgi aslında güçtür. Azı tehlikelidir, fazlası ise yaşam kalitesini arttırır.

Bilginin dayanağı doğal olarak bellektir. Bu bellek özellikle nesneler, kişiler, olaylar ve yerlerle ilgili bilgilerdir. Buna semantik bellek denir. Bilgi hangi bilgileri depoladığınızdan çok, bunları nasıl organize ettiğinizle ilgilidir. İyi organize edilmiş bilgi sayesinde dünya ile ilgili ayrıntılı ve zengin bir algıya sahip olabilirsiniz.

Beyne sığdırılabilecek bilgilerin bir üst sınırı yoktur, bir bilim adamı ise uzun yaşayan insanların beyinlerinin zaman içinde doluluk noktasına eriştiğini ileri sürüyor.

Yaratıcılık: Bazı beyinlerin yaratıcılık açısından daha şanslı olduğu belirtiliyor. Yapılan deneylerde beynin sağ yarıkürelerinde beyin faaliyetleri daha yoğun olan kişilerin, sorularını mantıktan çok içgüdüleri ile çözdüklerini keşfetmiş. Yaratıcı beyne sahip olabilmek için beyni üzerinde oynayabileceği bilgilerle donatmak gerekiyor. Ancak dolu bir beyin yaratıcı fikirler üretebilir.

Yaratıcı fikirler için daha rahat, stressiz bir ortam gerekiyor. Yapılan araştırmalar rahatlamış, mutlu bir ruh halinin gergin ve endişeli bir ruh haline göre yaratıcılığa daha uygun bir zemin hazırladığını gösteriyor.

Bir başka araştırmaya göre, yaratıcı fikirler insanın odaklanamayacak kadar aşırı yorgun olduğu dönemlerde ortaya çıkıyor.

Zekâ: Zekânın ölçümü her zaman sorun çıkarmıştır.

Genel zekâ faktörünün akademik başarı, gelir, sağlık ve yaşam beklentisi üzerinde belirgin bir rol oynadığı da bilimsel olarak kanıtlanmış durumda.

Beyin çocukluk evresinde gelişirken beslenme, eğitim ve dış uyarıcıların çok önemli bir etki yarattığı artık biliniyor. Kötü beslenen, iyi bir eğitim almayan çocukların genetik potansiyellerine gerektiği gibi de ulaşamadıkları görülüyor.

Yaşlandıkça yakın aile üyelerine olan benzerliklerimiz artıyor.

Bilim insanlarının pek çoğu mantıklı olanı bulup çıkartma, benzerlikleri saptama yeteneğini ölçen akışkan zekâ ile bugüne dek öğrendiklerimizin bir toplamı olan kristalize zekâ arasında önemli bir fark bulunduğunu söylüyor. Akışkan zekâ yaş ile birlikte yavaşlarken, kristalize zekâ gelişimini sürdürüyor. Dolayısıyla yaşlandıkça öğrenme hızımız yavaşlarken, daha akıllı davranışlar sergilediğimizi iddia edebiliriz.

Beynimizin günün hangi saatinde daha iyi çalıştığını araştıran bilim insanları, herkesin farklı bir biyoloji saati olduğunu, ancak genel olarak insan beyninin en dinamik olduğu saatlerin sabahın ileri saatleri ile öğlen arasında, ayrıca öğleden sonra 4 ile gece 10 arasında olduğunu söylüyor.

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YORUM YAZ
Yorumunuzu girmek için sisteme giriş yapmalısınız.
Eğer üye değilseniz üye olunuz.