Kan Dolaşımı Nasıl Keşfedildi?

09.12.2014 16:59:53
A+ A-

Kan dolaşımını ispat eden ilk Bilim adamı William Harvey'di. Nasıl kanıtlandığını o günlerden yazılmış bir gazete haberi gibi okumaya ne dersiniz? 

 

KAN DOLAŞIMI KANITLANDI 

Galenin devri kapanıyor. Kral I. James ve Kral I.Charles'ın doktoru William Harvey yaptığı çalışmalarla kan dolaşımını tüm detaylarıyla ortaya koydu.

 

Londra hekimler akademisinin ünlü doktoru William Harvey yeni kitabı "Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus"  da açıkladığı deneylerle tıpta yeni bir çağ açtı. Dolaşım yüzyıllar boyunca Galen'in anlattığı şekilde biliniyordu. Kanın kalbin septumundaki (duvarındaki) deliklerinden iki karıncık arasında geçiş yaptığını söyleyen Galen otoritesi, Harvey'in gözlemleriyle yıkıldı. Kalbin karıncıklarının aynı anda kasıldığını gözlemleyen Harvey yeterli basınç farkının oluşmadığını ve bahsedilen septumun(duvarın) damarlar tarafından beslendiğini gözlemledi.

 

Harvey anatomik disseksiyonlara ek olarak, insanlardaki fizyolojik gözlemleri, hayvanlardaki doğrudan deneyleri ve nicel verileri kullandı. Eğer insan kalbi 60 gram kan içeriyorsa (kadavralardan bir gözlem) ve dakikada 65 atım yapıyorsa, o zaman bir dakikada 3.6 kilo kan pompalıyordu. Bir gün içerisindeki dakikalarla çarpıldığında, bu muazzam miktarda kana eşit oluyordu ve vücudun yenen yemeklerden çabucak elde edebileceğinden çok daha fazlasıydı. Harvey bu spekülasyonlarını canlı koyunlar üzerinde yaptığı deneylerle destekledi. Bir koyunun ana atardamarını yaralayarak, bir birim zamanda akan kanı topladı ve ölçtü. Harvey, atar ve toplardamarlar arasındaki bağlantı için, her ne kadar onları göremese de, kapiller(kılcaldamarlar) olduğunu varsaydı.

 

Harvey'in çalışması nasıl algılandı? İlk önemli destekleyicisi, mistik bir filozof, hekim ve arkadaşı olan ve insanın makrokosmosun analoğu bir mikrokosmos olduğu şeklindeki eski kavramı savunan Robert Fludd oldu. Güneşe evrenin merkezi olması gibi, kalbin de vücudun merkezi olduğu sonucuna vardı.

 

En sert eleştiri Caspar Hoffmann'dan geldi. Harvey'nin anatomiyi matematiksel mantığın hesaplamalarına ve kantifikasyonuna kaptırdığını hissetti. Ayrıca Hoffmann, kanı sabit olarak dolaştırarak doğayı lüzumsuz yere çalışır gösterdiğini düşündüğü Harvey'nin teorilerini reddetti. Harvey'in ise cevabı açık ve net: "Dolaşımın nedenini bilmiyor olabalirim, ama ne olduğunu gördüm."

 

Descartes da Harvey ile zıtlaşıyor. Daha önceleri kendisi Aristoteles ve Galenci nosyonları kullanarak bir kan dolaşımı teorisi öne sürmüştü. Kapalı bir sistem içindeki sürekli dolaşım fikrini kabul etmişti. Fakat kanın kalpte buharlaşmasının onu gevşemeye zorladığını hipotezini geliştirdi.

 

Harvey'e zemin hazırlayanlar kimlerdi? Andrea Cesalpino belki de Harvey'e zemin hazırlayanların en önemlisi. Sadece dolaşım terimini kullanmak ve kapalı bir dolaşım sistemini düşünmekle kalmayıp, aynı zamanda büyük ve küçük dolaşım hakkında da doğru fikirlere sahipti. Dirayetini, ince küçük damarların ve ya kapillerin atar ve toplardamar sistemlerine bağlı olduğunu ve bu yüzden yüzyıllardır sanıldığının aksine, kanın dokulara serbestçe yayılamayacağını söylediği zaman da göstermişti.

 

Zemini hazırlayanların en eskilerinden biri de, akciğer dolaşımının varlığını öne süren İbn-i Nafiz'di. Avrupalı geleneğinde kanın akciğerlerden ayrı bir geçişi olduğunu öne süren ilk kişi, 27 Ekim 1553'te Cenevre idaresinin kararıyla bir kazığa bağlanarak diri diri yakılarak öldürülen Micheal Servetus'tu. Kanın sadece akciğerlerden geçiş teorisini fizyolojik nedenlere dayandırarak öne sürmüştü.

 

Tüm bunların ışığında, Harvey'in bu çalışması gelecek yüzyıllara yön vereceğe benziyor. Ama son kararı yine tarih ve bilim verecektir.

 

Resim: Harvey dolaşımı, I. Charles ve oğluna anlatıyor.



YAZARIN DİĞER YAZILARI

YORUM YAZ
Yorumunuzu girmek için sisteme giriş yapmalısınız.
Eğer üye değilseniz üye olunuz.