Sahte-Belgesel

18.12.2014 21:36:47
A+ A-

Sinema alanında bu başlıkla bir kitap yayınlanmış:

http://www.idefix.com/kitap/dus-ile-gercek-arasinda-sahte-belgesel-elif-demoglu/tanim.asp?sid=M7T6H0C4NG5GDLAHHYMN

Bu başlık daha önce de tanımlıymış, gözümüze çarpmamış:

http://en.wikipedia.org/wiki/Pseudo-documentary

http://en.wikipedia.org/wiki/Mockumentary

http://en.wikipedia.org/wiki/Docudrama

Kurmaca-belgesel ilintisi üzerine daha önce bir dizi metin yazmış ve yayınlamıştık. Bu metin, onlara zeyl gibi oldu.

Öncelikle, Türkçe'deki 'sahte' sözcüğünün, yukarıdaki 3 belgeselimsi türüne de karşılık gelebileceğini imleyelim.

Biz de, başka türleri ve alttürleri de bu başlığa dahil edeceğiz.

Resmi tanımlardan gidelim:

Sahte-belgesel, belgesel gibi yapılıp, gerçek olmayan olayları anlatan filmlere denirmiş.

Mokumentary (ki motamot o da 'sahte-belgesel' demek), kurmaca olayların belgesel üslubu içinde sunulması demekmiş.

Döküdrama ise, gerçek olayların yeniden canlandırımı biçimindeki belgeselimsiler için kullanılıyormuş.

Sonra kendi vurucu girişimizi yapalım:

Bize göre, belgesel sinemanın başlangıcı ve bir başyapıtı sayılan Flaherty'nin 'Kuzeyli Nanook'u bir sahte-belgeseldir, çünkü içinde bir kurmaca plan belgeselmiş gibi sunulur. Açık açık yalan söylenir yani.

Savaş fotoğrafçısı Nachtwey'i anlatan filmde de, Nachtwey savaş fotoğraflarını rötüşlüyor, fluluyor ve fonluyordu. Bu da sahte-belgesel olmakta.

Burada kastedilen naturalizm, çekildiği gibi olan demek değil. Roman açısından naturalizmin, realizmin sonrasında ve onu aşan bir akım olarak lanse edildiğini imleyelim yetsin. Yani, değişik sanat dallarında değişik sanat akımı momentleri var ve/ya müziksel izlenimcilik ile modern resimsel izlenimcilik, eşdeğer / eşlenik kategoriler değildir ve bu konu, başka ve oldukça uzun bir metnin konusudur.

Öncelikle, bir kazanın fotoğraflanmasında olduğu gibi, bir olayın anında sinemasal filmsel belgeselleştirilmesi bile, birbirine tümüyle karşıt 2 savı da destekleyecek biçimde / içerikte olabilir.

Bizi asıl ilgilendiren, kurmaca-belgesel ayrımıdır. Burada ayrım, kimsenin görmediği ama apaçık biçimde, duygu-düşünce ayrımında seyreder. Kurmaca duygulara seslenir, belgesel düşüncelere seslenir.

Bilgi toplumunda bu da, bir tür aksiyoloji kazanır: Sanat yoluyla doğru bilgiyi değil de, (doğru ve/ya yanlış)  tümel bilgiyi aktarma değer yargısı.

Bir ayrımı ve semantik bir fay hattını da imleyelim:

Bilimkurgu ve gelecekbilim nüansı: 20. Yüzyıl boyunca bilimkurgu,  epistemik açıdan gelecekbilimin önünde yer aldı, çünkü gelecekbilimciler; bir, çokdisiplinli değildi; iki, Dünya Sistemi'ci / geçmişbilimci değildi; üç, bilimkurgucuların çıplak derili duygusallığı gelecekbilimcilerin çıplak derili duygusallığını da, düşünceselliğini de çok aşmıştı. 21. Yüzyıl'da 2015 gibi, şimdi şimdi gelecekbilim bilimkurguyu geçmeye başladı. (Tabii bunda, gelecekbilimin iş hacmi cirosunun çok büyümesi önemli bir etken.)

Aynı karşılaştırma, belgesel ve kurmaca için de yapılabilir. Bu açıdan, sahte-belgeselin hem kurmacayı, hem de belgeseli, gerçeklik temsili / ifadesi açısından aşabileceği gerçeğini vurgulayalım. Sonuçta sahte-belgesel bir melez tür ve böylelikle ana bileşenlerini geçebilir pekala sentez veya praksis olarak.

Tabii, bir de Woody Allen'ın 'Zelig'de yaptığı gibi, belgesel ve kurmaca parodisi de var. Nasıl ki ironi varsa, sahte-belgesel parodisi de var.

Çıkış olarak, sözü geçen kitabı okumadan, başlığı için bir şerh koyalım:

Belgesel-kurmaca arasındaki ayrım, gerçek-düş arasındaki ayrım değildir, olabilir ama olması zorunluca gerekmez.

Tam tersine, neo-liberalizmin geleceği ipoteklediği bir gerçeklikte düş ve hayal gücü eksodusu yaratabilir pekala. Anımsayalım ki bilimkurgu da başlangıçta bir kaçış ve hayal yazınıydı ama bize 2. Sanayileşme'nin tüm avangard altkültürlerinin veri tabanını sağladı.

Sorunsal, bilim-sanat ve/ya düşünce-duygu ikilemlerinde değil, bunların hangi yeranlarda ne denli kültürel ve zihinsel işlev taşıyabildiklerinde. Eğer yol tıkalıysa, o zaman hiç denenmemişi düşlersiniz, o da olmazsa alay edersiniz, parodi yaparsınız.

Sahte-belgeselin 2015 kültürolojik momenti şimdilik budur.



YORUM YAZ
Yorumunuzu girmek için sisteme giriş yapmalısınız.
Eğer üye değilseniz üye olunuz.