Batı'da Hristiyan olmayanlar Noel tatilinde ne yapıyorlar?

Batı'da Hristiyan olmayanlar Noel tatilinde ne yapıyorlar? DİN
5,0
30.12.2014 01:52:50
A+ A-

İsa'nın doğumunun kutlandığı Noel yortusu yılbaşı tatili ile birlikte Batı dünyasındaki en uzun tatil dönemi. Yortunun dini özelliğini kaybederek yılda bir kere bütün aile üyelerinin toplanıp yemek yediği ve birbirine hediyeler verdiği bir buluşma haline dönüşmesi ise köklerini Hristiyanlıktan aldığı gerçeğini değiştirmiyor.  Ancak Türkiye'de herkes Müslüman olmadığı gibi Batı'da herkes Hristiyan değil. Mamafih seküler dahi olsa birçok kültürel Hristiyan ailelerin kutladığı bir gün olan Noel'de Batı'daki diğer dine mensup kişiler neler yapıyor?

Noel tatilinin başlamasıyla birlikte Batı'da birçok kişi bulundukları şehirleri terk edip memleketine aile evlerine geri döner. Bütün mağazalar, alışveriş merkezleri kapanır kocaman şehirler sokaklarda tek tük insanların dolaştığı hayalet şehirlere dönüşür. Hristiyan olmayanların önünde ise iki seçenek vardır; Aileyi ziyaret etmek ki uzun süredir görüşülmediyse iyi bir fikir olabilir ancak herhangi bir dini bir bayram olmadığı için özel bir anlamı olmaz ya da Noel'i kutlamayan diğer veya sosyal gruplarla bir şeyler düzenlemek.Bu duruma en iyi örneği belki de Batı'nın en eski ötekileri olan ve aynı zamanda bulundukları ülkelere en iyi şekilde entegre olan Yahudilerden vermek gerekiyor. Hristiyan çoğunluk içinde yüzlerce yıl yaşamalarına rağmen kültürünü ve ulusal kimliğini bir o kadar canlı tutarak ülkeye en verimli biçimde entegre olmak için toplumsal stratejiler oluşturan Yahudiler'in Noel'de yaptıkları şey ise Çin yemeği yemek! Bu durum özellikle de Kuzey Amerika Yahudileri arasında oldukça yaygın bir fenomen.

Noel'de Çin yemeği yemek mi?

"Amerikan Yahudileri için Noel'de Çin yemeği yemek doruk noktasına ulaşıyor" diyor Joshua Eli Plaut 2012 tarihli Kaşer Noel kitabında. "Yahudiler'in Noel Günü'nde Çin restoranlarına akın etmesinin sebebi sadece diğer restoranlar kapalıyken açık olan tek restoran olması değil aynı zamanda Yahudiler'in Çin yemeği yemeyi özel bir durum olarak görmeleri" diye ekliyor.Sadece seküler değil dindar Yahudi aileler arasında da gitgide yaygınlaşan Noel'de Çin yemeği yeme geleneğini yaşadıkları ülkenin bayramına saygı ile birlikte egemen ve ticarileşmiş bir Noel yortusuna karşı bir dik duruş hikayesi olarak tasvir edenler var. Ancak araştırmacı yazar Matthew Goodman'e göre Çin yemeği Yahudiler arasında popüler olmaya ilk olarak 20. yüzyıl başlarında Doğu Avrupa Yahudileri, İtalyanlar ve Çinlilerin yoğun olarak yaşadığı Manhattan?da başlıyor. Goodman'in Jewish Food: World at Table (Yahudi yemekleri: Masadaki dünya) isimli çalışmasında bölgedeki İtalyan restoranlarının Meryem Ana figürleri, Baba-Oğul-Kutsal Ruh gibi Hristiyan ikonografileri nedeniyle Yahudiler tarafından çok tercih edilmediğini belirtiyor. Çin restoranlarının ise bu tarz yasak sembolleri içermemesinin yanı sıra Güney Çin Kanton bölgesi mutfak stilinin - acı-tatlı soslu çok pişmiş sebzeleri ve sarımsak ve soğan kullanımıyla - Doğu Avrupa Yahudi damak tadına çok iyi uyduğunu ve tercih edildiğini savunuyor.

Gaye Tuchman ve Harry G. Levine'in 1992 tarihli Safe Treyf (Güvenilir mundar) isimli makalesinde ise Çin mutfağının kaşer olmamasına rağmen kaşer kurallara oldukça yakın olan bir mutfağa sahip olduğundan bahsediyor. Özellikle de süt ve et ürünlerinin bir arada kullanılmaması bu elverişli durumlardan bir tanesi ve Çinlilerin büyük bir kısmının Hristiyan olmaması sebebiyle Noel tatilinde Çin restoranların bir çoğu açık.

Bununla birlikte Batı'da evini Noel ağaçlarıyla süsleyen hediye değişimi yapma geleneklerini benimsemiş bir çok Yahudi ailesine de rastlamak mümkün. Ancak bunu tamamen popüler kültürün parçası olarak algılayan Yahudi aileler genelde Noel'den birkaç hafta önceye denk gelen Işıklar Bayramı'nı (Hanuka) da aynı coşkuyla kutluyorlar. Işıklar bayramı Yahudiliğin büyük bayramlarından birisi olmamasına rağmen aynı zaman aralığına düşmesinden dolayı özellikle Batı dünyasındaki Yahudi Noeli olarak da biliniyor.

 

Peki Batı'daki Müslümanlar Noel'de neler yapar?

Müslüman ve Yahudi din görevlileri yeni bayram benimsemenin dini kanunlarına tamamen karşı olmasından ötürü Noel kutlamalarına oldukça eleştirel yaklaşıyorlar ve o günün sıradan bir gün olarak sayılması gerektiğini belirtiyorlar. Ancak bazı ılıman Yahudi cemaatlerinde Yahudilerin Noel'de benimsemekte oldukları birçok Hristiyan geleneği göz önüne alınarak onları en azından "yönlendirme" amaçlı bazı özel etkinliklerin yapılması da söz konusu. Mesela gönüllülük yardım severlik temalı ya da Yahudilik üzerine seminer gibi eğitim temalı çeşitli aktivitelerin düzenlenmesi, Çin yemeği yenip Yahudi temalı film izlenmesi gibi organizasyonlar oldukça revaçta.

Batı'daki ilk kuşak Müslüman göçmenlerde ise Noel kutlamalarına hemen hiç rastlanmazken yaşadıkları ülkenin ana akım kültürüne tamamen entegre olmuş Müslüman kökenli ailelerde ailece toplanıp yemek yemek, Noel baba ve hediye değişimi gibi etkinlikler görülüyor. Ancak seküler olup da kültürel olarak Müslüman kimliğine vurgu yapan yeni kuşak Müslüman gençlerde ise yaratıcı etkinliklerin düzenlenmesi söz konusu. Bunlardan en ilginci belki de ABD'nin başkenti Washington'da Yahudi ve Müslüman gençlerin beraber düzenlediği ihtiyaç sahiplerine yemek ve diğer hizmetlerin sunulması. Bu sene Noel'in kutlandığı 25 Aralık 2014 Perşembe günü Yahudi-Müslüman dinler arası grup üyesi bir grup genç Yahudi Kültür merkezinin de desteğiyle ihtiyaç sahiplerine yemek dağıttılar. New Jersey'li bir Müslüman olan Ammar Zakaullah Washington Post'ta Michelle Boorstein ile yaptığı söyleşisinde her yıl Noel'de Yahudi Kültür Merkezi'nde gönüllü olarak çalıştığını ve bu sayede hem tatilini en iyi şekilde değerlendirdiğini hem de Washington'da bir çok Yahudi arkadaş edindiğini söylüyor.

Sonuç olarak, ana akım ticarileşmiş bir Noel'in ötesine geçen Batı'daki bu tarz aktiviteler hem dinler arası karşılıklı saygıyı güçlendiren hem de dünyada farklı gerçekliklerin ve bakış açılarının olduğu hatırlatarak herkesi kültürel zenginliklere karşı duyarlı olmaya davet eden bir misyona sahip. Yılbaşı kutlamaları üzerine tartışmanın Türkiye'de bazı dini otoriteler ve muhafazakarlar tarafından yeniden alevlendiğini bu dönemde Noel ile Yılbaşının farklı günler olduğu ve Noel'in Türkiye'deki sadece Hristiyanlar tarafından kutlandığını bu sebeple Yılbaşı kutlamaları üzerinden Noel geleneklerinin eleştirmenin aslında Türkiye'deki Hristiyanları incitebileceği ve bu sebeple bu konuda hassas olunması gerektiğini de hatırlatmak gerekli. Yeni (sivil) yılınızı kutlar sağlık mutluluk ve başarı dilerim.

Kaşer: Yahudi kanunlarına göre yenilmesi ve kullanılması uygun olan ürünlerdir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YORUMLAR

Noel -

Güzel bir makale. Ek olarak Yehova'nın Şahitleri de noel kutlamamadığını ve ortodokslar bunu bir hafta sonra kutladığını da söylenebilir. Bu da dediğiniz gibi "dinler arası karşılıklı anlayışı ve saygıyı güçlendiren" ve "herkesi kültürel zenginliklere karşı duyarlı olmaya davet eden" bir durum.

0 0
YORUM YAZ
Yorumunuzu girmek için sisteme giriş yapmalısınız.
Eğer üye değilseniz üye olunuz.