'Milliyetçilik' yenir mi içilir mi, nedir ne değildir?

20.02.2013 13:16:13
A+ A-

Bu günlerde "Milliyetçilik" sözcüğü üzerinden fırtınalar koparılıyor. Başbakanın anladığı milliyetçilik ile muhalefetin öz varlığını bağladığı milliyetçilik aynı şey aslında. Taraflar; "Milliyetçiliğin renklerinden" hareket ediyor ve herkes kendi rengini ideal ve dokunulmaz olarak zannediyor. Bu arada, pek ilginç olan şey; Cumhuriyet tarihi boyunca, okullarda öğretim gören memleket evlatları milliyetçi bir ideoloji ile yetiştirildi. Üstelik o düzen halen ve aynen devam ediyor. Başbakanın bunu fark edememiş olması ve diğer yandan milliyetçiliğe saldırması nasıl açıklanabilir?

"Yıllar önce kaleme alınmış bazı sözlüklerden alıntılar yaparak sunmak istiyorum."

                                                             Milliyetçilik nedir?
Kökenbilim

"Millet" sözcüğü aslen Arapça olup, bir din veya mezhebe bağlı olan cemaat" anlamındadır. Osmanlı Türkçesinde 20. yüzyıl başlarına kadar bu anlamda kullanılmıştır. 19. yüzyıl ortalarından itibaren aynı sözcük Fransızca/İngilizce nation kavramına karşılık olarak kullanılmıştır. Türkçe "ulus" (Orhun Yazıtları'nda ulus olarak yer alır) sözcüğü, 1932 yılında aynı kavramın Yeni Türkçesi olarak benimsenmiştir. Orhun Yazıtları ve Kaşgarlı Mahmut'un 1072-1074 yılları arasında yazdığı Divânu Lügati't-Türk adlı kitabında millet sözcüğünün Türkçe karşılığı 'budun' sözcüğüdür.

Latince kökenli olan "nation", kök anlamı itibariyle "aynı atadan gelenler topluluğu" demektir. Dolayısıyla esasen Türkçe kavim veya aşiret karşılığıdır. Türkçe ulus ise siyasi amaçla bir araya gelmiş olan boylar konfederasyonunu ifade eder (ayrıca eski Türkçedeki budun sözcüğü de aynı anlamı verir).

Tarihçe

Modern milliyetçi düşünce 1789-1799 Fransız Devrimi'nin fikirlerinden doğmuştur. Avrupa tarihindeki ilk milliyetçi hareketlere, Napoleon istilası (1804-1815) altındaki Almanya'da rastlanır. Aynı yıllarda, Rus işgalindeki Polonya'da güçlü bir milliyetçi akım doğdu.

1821'de Osmanlı Devleti'ne karşı ayaklanan Yunanistan, Avrupa'nın milliyetçi çevrelerinde çok heyecanlı destek buldu. 1848'de Avusturya İmparatorluğu'na karşı ayaklanan Macarlar, daha sonra Çekler ve Sırplar, milliyetçilik akımını Orta Avrupa'ya taşıdılar.

1860-1870 yılları arasında gerçekleşen İtalya birliği, devrimci milliyetçiliğin en büyük zaferlerinden biri olarak algılandı. 1870'lerde Rusya'da doğan Pan-Slavizm akımı, yayılmacı milliyetçiliğin ilk örneklerinden biri idi.

Milliyetçiliğe yol açan en önemli etken, daha önce hükümdar ve sülale zemininde tanımlanan siyasi aidiyet duygusunu, hükümdardan bağımsız olarak, "halk"a mal etme gereğiydi. Siyasi aidiyet ve itaat, "halk"ın ortak iradesine dayandırılmalıydı. Bu nedenle 19. yüzyılda milliyetçilik, radikal, devrimci, anti-monarşist, yerleşik düzene zıt bir siyasi düşünce olarak değerlendirildi.

"Halk"ı tanımlamanın güçlüğü, milliyetçi düşünürleri ?bazen olguları ve mantığı zorlama pahasına? olağanüstü duygusal anlamlar yüklemeye sev ketti. Örneğin (ayrı lehçeler konuşan) Sicilyalılar veya Venedikliler ayrı bir ulus mu, yoksa İtalyan ulusunun parçası mıydı? Avusturya ulusu var mıydı? Makedonlar ayrı bir ulus mu, Bulgar mı, yoksa Güney Slavların bir boyu muydu?

Bu konularda farklı görüşleri savunanlar, benimsedikleri ulus hayali bir tarih ve hayali kökenler atfederek, onun ezelden beri "doğal olarak" var olduğunu kanıtlamaya çalıştılar. Farklı lehçeler konuşan toplumlarda, ortak bir ulusal dil oluşturmaya büyük önem verildi.

Türk Dil Kurum;
 Maddi ve manevi açılardan millet ve ülkesinin çıkarlarını her şeyin üstünde tutma anlayışı, ulusçuluk, ulusalcılık, nasyonalizm: "Milliyetçilik, sadece bir ideoloji değil, bir yaşayış ve bir duyuş tarzıdır." -M. Kaplan.

Macmıllan Dictionary;
Milliyetçilik; Aynı dili kültürü tarihi vb. paylaşan bir grup insanın politik özgürlük istekleridir. Belli bir ülkenin vatandaşı olmakla kazanılan yasal statü durumudur. Buna milliyetçilik değil de bir millete mensup olma durumu da diyebiliriz. Mesela; X milletine mensup (X nationality) diyebiliriz. Kendi grubunun, devletinin ya da milletinin özgür olması gerektiğine inanan insanlar

Vikipedi;
Milliyetçilik, ulusçuluk ya da nasyonalizm, kendilerini birleştiren dil, tarih veya kültür bağlarından bir üstyapı oluşturabilmiş sosyal birikimlerin adı olan millet veya ulus olarak tanımlanan bir topluluğun yaşama ve ilerleme ülküsünün toplumların ve insanlığın gelişmesini sağladığına inanan görüştür.

19. yüzyıl başlarından itibaren Avrupa'da, 20. yüzyılda ise tüm dünyada egemen siyasi düşünce tarzı olmuştur. Dünya siyasi haritası bu dönemde milliyetçilik ilkelerine göre biçimlendirilmiştir. Günümüzde Anglosakson kültürüne bağlı toplumlarda ve Avrupa Birliği düşüncesini savunan çevrelerde olumsuz bir anlam yüklenmiştir.

Milliyetçilik konusunda Benedict Anderson, Ernest Gellner, Eric Hobsbawm, Elie Kedourie gibi karşıtların yanı sıra, Anthony Smith' Nev Nikolayeviç Gumilev gibi tarafsız yazarların teorik çalışmaları olmakla birlikte konu henüz teorik bir dayanağa kavuşturulamamıştır. Bu çalışmalarda vatanseverlik, militarizm, şovenizm, etnik aidiyet, dilsel aidiyet, ulusalcılık, irredantizm, faşizm, militancılık, dinselcilik, otoriterlik, ırkçılık, anti-emperyalizm, asabiyet, hayali cemaatler, tarihsel kimlik, tarih bilinci, kahramanlık, maneviyat, atalar kültü, sadakat, egemenlik, ortak irade, vatan, romantizm, kamusallık, kültürellik kavramları açıklanmaktadır.

Bir Sözlük

Maddi ve manevi açılardan millet ve ülkesinin çıkarlarını her şeyin üstünde tutma anlayışı, ulusçuluk, ulusalcılık, nasyonalizm:

"Bu şüphe, bu hayal sukutu beni çok geçmeden sert ve mutaassıp bir milliyetçiliğe atacaktı."- Y. K. Karaosmanoğlu.

Uludağ Sözlük:

Milliyetçilik demek dünya türk olsun değil, Türkiye cennet olsundur. Çünkü burayı rezil de eden vezir de eden yine bizleriz...

Bu düşünce yapısı uzaktan faşistçe gibi durabilir ama herkes böyle düşünse dünya mükemmel olur, nitekim herkes kapısının önünü temiz tutsa dünya zaten tertemiz olur...

Kapitalizmin ortaya çıkmasıyla oluşan pazarları kontrol etmek için burjuvazinin ortaya çıkardığı kavram. Kapitalizmin emperyalizme evrilmesiyle ezilen halkların milliyetçiliği ortaya çıkmış ve ezen ulusların işçileriyle birlikte mücadele vermiştir bu milliyetçiler. Günümüzde ise gelişmemiş beyinlerin sığındığı son noktadır. (bkz: faşizm)ama her milliyetçilik faşizm de değildir.

Milliyetçilikle ulusalcılık ayrı şeyler olarak dile getirilir bizim ülkemizde, oysa ki her ikisi de aynıdır...  Bunu tartışmak bile komiktir.

Milyonlarca dolar zarar eden fabrikaların kapatılacağı söylendiği zaman "Atatürk kurmuştu" diye saçma sapan bahanelerle bu olaya karşı çıkılan ülkemde, Atatürk'ün bir ilkesi olduğu hatırlanmak bile istenmeyen, varlık sebebimiz olduğu unutulan ulvi düşüncedir.

Atatürk "ne mutlu türküm diyene" demiştir ne mutlu Türk olana değil. Bu ülkede bir arada yaşamasını bilenlerin, bunu isteyenlerin anlaması gereken nokta budur. En iyi falan ölü falandır zihniyeti; Türkleri savaşarak yenemeyen Çinlilerin kızlarını Türklerle evlendirerek içten yıktıkları dönemden farksız bir döneme (belki de istemeseler de) alet olma zihniyetidir. Atatürk emperyalizme karşı halkın desteğiyle a milleti b milleti değil tüm Anadolu halkıyla birlikte savaşmış ve kazanmıştır. Şimdi tek milliyet üzerinden kurulan senaryolarda hitlerin yaptığından farksız bir duruma düşüyoruz. Hiçbirimiz safkan Türk değiliz hepimizin ailesinde Kürtlük Lazlık Çerkezlik vb. vardır yok diyenlere de olacaktır demeliyiz. "ne mutlu türküm diyene" sözünü iyi analiz edip benzer durumda yine emperyalizme karşı savaşmak yerine emperyalizmin istediği gibi a milliyeti b milliyeti diye tutturup onların en iyi oyunu olan böl parçala yönet oyununa gelmenin bir anlamı yoktur.

Fransız devriminden sonra, önce Avrupa'da daha sonra tüm dünyaya yayılmıştır. Negatif ve pozitif milliyetçilik olmak üzere iki tur milliyetçilik vardır. Negatif milliyetçilik ırk ayrımı yapar. Irkçılığa kayar. Kendi milliyetini üstün gösterir. Sonu faşizmdir. Hitlerin milliyetçiliği gibi. Her ideolojide biraz milliyetçilik vardır. Stalin bile konuşmalarında Slav ırkının devrimdeki üstün rolünün altını üstü kapalı olarak çizmiştir. Birde pozitif milliyetçilik vardır. Irk ayrımı gözetmeksizin tüm milliyetlerin eşitliğine vurgu yapar. İç politikada ulusu bütünleştirici, dış politikada ise barışçıldır. Kemalizm milliyetçiliği pozitif milliyetçiliktir. "yurtta barış cihanda barış" sözü buna delil olarak gösterilebilinir. Atatürk'ün milliyetçilik ilkesi de anayasada pozitif milliyetçilik çerçevesinde anlatılmıştır.

Özet olarak; negatif milliyetçilik ulusun ayrılan noktalarına; pozitif milliyetçilik ise birleştirici yönlerine vurgu yapar. Biri kaderi olarak en sonunda çatışmayı getirir. Diğeri ise barışı amaçlar.

Türkçe bilgi ansiklopedisi

Milliyetçilik dil, tarih ve kültür birliğine dayalı ulusun ve devletin mutlak ve temel bir değer olduğunu kabul eden anlayış. Bireylerin devletin büyüklüğünü sağlayacak ve koruyacak şekilde, devletin ihtiyaçlarına uygun olarak davranmaları gerektiğini, davranışlarını bu amaca göre ayarlaması gerektiğini öne süren akım olarak milliyetçilik, ulus olgusunu, o ulusu meydana getiren bireylere, hukuki bir yapı olan devlete dönüştürme imkânı sağlamıştır.

Ekşi Sözlük;

Kendi ülkesini ve ırkını diğerlerinden üstün tutmaktan çok, tarihçilerin "yönetimsel bir birime sahip olmak isteyen herhangi bir coğrafi grubun bağımsız tek bir devlet kurma hakkıdır" diye tanımladığı ve bugünlerde sömürülmekten çok paralar kazanılan kavram.

Her konuda olduğu gibi, fazlası zararlı ama kararında olanı da gerekli olan akım...

Milliyetçilik, toplumdaki temel bölünmenin, insanları etnik ve milli gruplara bölen dikey bir bölünme olduğu varsayımına dayanır.

Johann Gottfried Herder'in 18. yy da Almanya'da başlattığı akim. Milletin ruhu diye adlandırdığı "volksgeist" diye bi de kavram tanımlamıştır. Folklorik öğelerin özünü oluşturduğu bu kavramla o zaman için halkların kendi geleceklerini kendileri belirlemeleri gerektiğini anlatmaya çalışmışsa da günümüzde milliyetçiliğin algılanışı ve uygulanışı bunun çok ötesine, ırkçılığa varmıştır.

İşte böyle durumlarda; 'tut kelin perçeminden' der atalarımız.                                                      



YORUM YAZ
Yorumunuzu girmek için sisteme giriş yapmalısınız.
Eğer üye değilseniz üye olunuz.