Nankörlük Üzerine III: Kamu Kaynakları

22.07.2013 00:40:30
A+ A-

Sanayi sicil kayıtlarına göre istihdamdan nüfusa göre uçak yolcusu sayısına, açılan şirketlerin toplam sermayesinden hayvansal üretime kadar 44 kritere göre Türkiye’nin illeri ekonomik gelişmişliğe göre sıralandığında[i]  son on ilden sekizi Kürt ilidir (diğer ikisi Iğdır ve Ardahan; belki çoğunlukta olmasa da Kürtlerin nüfusun önemli bir kısmını oluşturduğu illerdir). İlleri 5 gelişmişlik seviyesine ayıran bu araştırmaya göre, Diyarbekir ve Urfa hariç bütün Kürt illeri en az gelişmiş seviye olan 5. seviye illeridir; Urfa ve Diyarbekir ise 4. Seviyededir.

 

Şükrü Kızılot’luk yapıp Kürt illerinin az vergi verip çok harcama yaptığını söylemek, eğer kasıt değilse bilgisizlik zira resmin bir kısmını gösterirken büyük kısmını saklamak.

1990’da kişi başına düşen gayrı safi yurt içi hasıla güneydoğu Anadolu bölgesinde Türkiye ortalamasının 0.60’ı, doğu Anadolu bölgesinde 0.40’ü idi; 2000’de güneydoğuda 0.53’e, doğuda 0.36’ya düştü. [ii]

Bu faslı çok uzatmak mümkün: coğrafi olarak doğu ve güneydoğu illeri ile Türkiye’nin diğer yerleri arasındaki kalkınmışlık farkı çok nettir ve sanırım durumun vehameti istatistik değerler sunulmasını gerektirmeyecek kadar aşikardır.

Asıl yalan kısmı, devlet yatırım ve harcamalarının en çok bu bölgeye gittiğidir. Misalse:

İstanbuldan alınan 7 birim vergiye karşılık İstanbula 1 birim yatırım yapılmakta iken doğudaki malum ilden alınan 1 birim vergiye karşılık 283 birim yaıtırım yapılmaktadır. Yıllardır doğuyu biz besliyoruz bir de utanmadan bize başkaldırıyorlar.

Şüphesiz bu sözlerin birçok açıdan analizi yapılabilir ve yapılmalıdır; Şükrü Kızılot’tan daha açık sözlü olduğu veya Kızılot’un nezaketine sahib olmadığı aşikâr; doğu ile kastedilenin ilk elden Kürtler olduğu da. Buradaki “biz” kimiz, sömürgecilik, oryantalizm, Türkiye’deki siyaset söylemi, psikanalitik olarak incelenmelidir.

Fakat bunların dışında, “Nankörlük Üzerine” dizisinin üçüncü ve son yazısının amacı, diğer yazılar gibi tabloyu mümkün olduğunca net bir şekilde ortaya koymak. Böylelikle bu yazı dizisinin sonuna geliyoruz.

Yatırımlar

Devlet, 2001-2008 döneminde kişi başına ortalama 980 lira yatırım yaptı. Bu süre zarfında en fazla kişi başı yatırımı alan iller: Artvin (16 383), Karaman (5 775), Tunceli (2 880), Gümüşhane (2 564), Maraş (2 500), Sinop (2 136), Çanakkale (2 025), Kırıkkale (1 889), Eskişehir (1 800), Yalova (1 729).

Aralarında Tunceli hariç Kürt ili olarak tanımlanabilecek bir il yoktur.

Bölgesel bazda bakıldığında:

Tablo 1. Kişi Başı ortalama devlet yatırımı (2001-2008).[iii]

 

Kişi Başı Ortalama

Devlet Yatırımı (TL)

Kürt illeri

661

D Karadeniz

2134

Trakya

1326

B Karadeniz

1249

O Anadolu

886

Türkiye

980

 

Devlet Harcamaları

Devlet 2004-2012 yılları arasında kişi başına ortalama 66.24 lira harcadı. En çok harcama yapılan iller: Tunceli (225.25), Ankara (171.66), Hakkari (125.75), Erzurum (113.49), Artvin (112.86), Elazığ (111.29), Isparta (103.72), Kastamonu (102.19), Erzincan (100.29), Bayburt (95.85).

Irkçıya aranan kan bulundu: Kişi başına Tunceli’de 225.25, Hakkari’de 125.75 lira harcanıyorken İstanbul’da bile 38.00 lira, Antep’te 38.66 lira harcanıyor.

Gerçekten manzara bu olsaydı, gerçekten devletin imkanları bütün bir güneydoğu ve doğu Anaolduya, orta Anadolu’ya seferber ediliyor olsaydı bile, en fazla denilebilecek şey, yılların açığının kapatılıyor oluşu olurdu.  Fakat durum bu değildir.

Ne ilginçtir ki, ilk on listesine girebilen iki Kürt ili olan Tunceli ve Hakkari, devlet harcamaları içinde polis ve asker payının en yüksek olduğu üç ilden ikisidir. Tunceli’de yapılan harcamaların % 60.59’u, Hakkari’de % 45.40’ı asker ve polis için yapılmaktadır.

 

Table 2. Kişi başı ortalama devlet harcamalarının farklı bölgelerde karşılaştırılması.

 

Kişi Başı Ortalama Devlet Harcaması (TL)

Kişi Başı Ortalama Asker-Polis Harcaması (TL)

Net[iv] Kişi Başı Devlet Harcaması

Kürt illeri

69.76

20.67

49.08

D Karadeniz

74.95

10.39

64.56

Trakya

58.85

20.88

37.97

O Anadolu

78.02

13.61

64.42

Türkiye

66.24

16.50

49.74

 

Rahatça görülebileceği gibi net bir şekilde en geri sosyo-ekonomik göstergelere sahip olan Kürt illerinde, Türkiye ortalamasını aşan bir devlet harcamasından söz edilemez. Çıplak rakamlara bakıldığında ortaya çıkan yanılsamanın sebebi, asker ve polis harcamalarının kabarıklığıdır. Bu konuda Kürt illeriyle aynı kaderi paylaşan ve belki de bu araştırmanın en ilginç sonuçlarından biri, Trakya olgusudur.

Devletin bir il için yaptığı harcamalarda asker-polis harcamalarının tuttuğu oran açısından karşılaştırıldığında Türkiye ortalaması % 24.91’dir.

Bu oranın sırasıyla en yüksek  olduğu iller Tunceli (% 60.59), Şırnak (% 50.33), Hakkari (% 45.40), Tekirdağ (% 40.16), Kırklareli (% 39.77) iken en düşük iller Yozgat (%14.01), Kastamonu (% 13.68), Maraş (% 13.46), Samsun (% 12.78), Trabzon (%9.84).

Bölgesel olarak bakıldığındaysa, devlet harcamalarının Trakya’da % 35.48’i, Kürt illerinde % 29.64’ü, Doğu Karadenizde % 13.86’sı, Orta Anadolu’da % 17.44’ü asker-polis harcamalarıdır.



[i] Türkiye’de İllerin Gelişmişlik Düzeyi Araştırması, İş Bankası 2012.

[ii] Türkiye’de Bölgesel Gelirin Yansıması: Gelir Dağılımı Açısından Bir Değerlendirme, U. Halaç ve Y. Kuştepeli, 9 Eylül Üniversitesi, 2008.

[iii] Kürt illeri, Doğu Karadeniz, Trakya, Batı Karadeniz ve Orta Anadolu tanımları için bkz: “Nankörlük Üzerine I: Eğitim”. http://blog.radikal.com.tr/Sayfa/nankorluk-uzerine-i-egitim-27261

[iv] Asker ve polis harcamaları hesaba katılmadığı takdirde.

 

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YORUM YAZ
Yorumunuzu girmek için sisteme giriş yapmalısınız.
Eğer üye değilseniz üye olunuz.