Cemal Süreya'nın Üvercinka'sında Kadın ve Erotizm Teması

20.06.2014 18:32:21
A+ A-

Üvercinka

Böylece bir kere daha boynunlayız sayılı yerlerinden
En uzun boynun bu senin dayanmaya ya da umudu kesmemeye
Laleli'den dünyaya doğru giden bir tramvaydayız
Birden nasıl oluyor sen yüreğimi elliyorsun
Ama nasıl oluyor sen yüreğimi eller ellemez
Sevişmek bir kere daha yürürlüğe giriyor
Bütün kara parçalarında
                           Afrika dahil

Aydınca düşünmeyi iyi biliyorsun eksik olma
Yatakta yatmayı bildiğin kadar
Sayın Tanrıya kalırsa seninle yatmak günah, daha neler
Boşunaymış gibi bunca uzaması saçlarının
Ben böyle canlı saç görmedim ömrümde
Her telinin içinde ayrı bir kalp çarpıyor
Bütün kara parçaları için
                           Afrika dahil

Senin bir havan var beni asıl saran o 
Onunla daha bir değere biniyor soluk almak
Sabahları acıktığı için haklı
Gününü kazanıp kurtardı diye güzel
Birçok çiçek adları gibi güzel
En tanınmış kırmızılarla açan
Bütün kara parçalarında
                           Afrika dahil

Birlikte mısralar düşünüyoruz ama iyi ama kötü
Boynun diyorum boynunu benim kadar kimse  değerlendiremez
Bir mısra daha söylesek sanki her şey düzelecek
İki adım daha atmıyoruz bizi tutuyorlar
Böylece bizi bir kere daha tutup kurşuna diziyorlar
Zaten bizi her gün sabahtan akşama kadar kurşuna diziyorlar
Bütün kara parçalarında
                            Afrika dahil

Burda senin cesaretinden laf açmanın tam da sırası
Kalabalık caddelerde hürlüğün şarkısına katılırkenki
Padişah gibi cesaretti o, alımlı değme kadında yok
Aklıma kadeh tutuşların geliyor
Çiçek Pasajında akşamüstleri
Asıl yoksulluk ondan sonra başlıyor
Bütün kara parçalarında
                           Afrika hariç değil

(1956)

"Çiçekçi bir kız" karakteri yaratarak bu karakteri "Üvercinka" diye adlandırıp "Üvercinka"nın, Cemal Süreya'nın şiirindeki erotizmi gösterdiğini sergilemeye çalışan Ceyhun Atuf Kansu yazısını, erotizmin şairin duyarlılığını besleyen önemli bir algı merkezi olduğunu vurgulayarak bitirir: "Ellerin, gözlerin, ayakların, bacakların, kırmızı kuş soluklu, kırmızı at soluklu sevişmelerin duyarlığı."

Kitaba adını veren "Üvercinka" adlı şiir, yedişer dizeli beş birimden oluşur. Nakarat gibi yinelenen "Afrika dahil" sözü, birimleri hem anlamsal olarak kapatır, hem de birbirine bağlar. İlk birimde anlatıcı özne, "sen" diye seslendiği sevgilisiyle birliktedir. Bir arada oluştan duyduğu heyecanı, evrene yaymak istercesine, "Lâleli'den dünyaya doğru giden bir tramvaydayız / Birden nasıl oluyor sen yüreğimi elliyorsun"  dizeleriyle belirtir. Duyulan heyecana, cinsel arzunun uyanması da dâhildir. Bu, "Ama nasıl oluyor sen yüreğimi eller ellemez / Sevişmek yürürlüğe giriyor" dizelerinden anlaşılır.

Ellerle belirginleştirilen dokunma duyusu, Üvercinka'daki şiirlerde "sevişmenin göstereni durumundadır. Sevgili de, bedeniyle kavranan bir canlılığa ve doğallığa sahiptir. "Üvercinka"daki sevgili, bir dokunuşuyla "Afrika dahil" "bütün kara parçalarında", "sevişmeyi "yürürlüğe" sokar. Sevgilinin kendisini doğrudan sunusu olarak yorumlanabilecek bu özelliği, sevinç ve memnuniyet uyandırır.

İkinci birimde, sevgilinin başka bir özelliği üzerinde durulur. Sevgili, sadece "sevişmeyi" "yürürlüğe" sokan bedeni, dokunuşu ile değil zihni ve bilinç durumuyla da değerlendirilir, fakat sevgilinin bilinç durumu, aşağıdaki dizelerde geçen "eksik olma" sözünden de anlaşılacağı gibi, hafifsenir:

"Aydınca düşünmeyi iyi biliyorsun eksik olma

Yatakta yatmayı bildiğin kadar"

Sevgili, şiirde konuşan özneyi zihniyle değil, "hava"sıyla, edasıyla sarmaktadır. Bu havayı ise, onun güzelliğini kullanabilmesi sağlamaktadır. Yine de sevgilinin havasına "aydınca düşünmeyi eklemesi, onu çekici kılan bir özellik olarak kabul edilmektedir. Üçüncü birimde, sevgilinin edası, büyüleyici bir özellik olarak kavranır.

Şiirin dördüncü birimindeki şu dizeler, sevgilinin bilinç durumunu içerse de bedeniyle kavrandığının işareti olarak anılabilir:

"Birlikte mısralar düşürüyoruz ama iyi ama kötü

Boynun diyorum boynunu benim kadar kimse değerlendiremez"

Son birimde anlatıcı, "Burada senin cesaretinden lâf açmanın tam da sırası / Kalabalık caddelerde hürlüğün sarkışına katılırken ki"  dizeleriyle, sevgilinin "cesareti" hakkında bazı bilgiler sunmaya baslar. "hürlüğün sarkışına katılmadaki" cesarete, anlatıcıyla "Çiçek Pasajı'nda içki içme" de eklenir. Anlatıcı özneyi her hâliyle büyüleyen sevgili, çekip gitmiş olmasıyla da bir cesaret örneği olmuştur. Ama bu son cesaret, anlatıcı özneye hüzün bırakmıştır. "Afrika dahil" sözünün bu birimin sonunda "Afrika hariç değil" şekline dönüştürülmesi, hüznün ve yitirmenin verdiği duyguyu işaret eder.

"Afrika dahil" sözü, şiirin anlam bütünlüğünü sağlar. Her birim bu ifade ile bitirilirken, sevgilinin başka bir hâli de sergilenmiş, vurgulanmış olur. Sergilenen durumlar ile vurgulanan özellikler, sevgili olan kadın aracılığıyla, sevinci bir tema olarak belirginleştirir.

"Üvercinka"daki kadın, cinsel doyumu sağladığı kadar sevgilidir de. Bu şiir, sevgili olan kadının sadece bedeniyle değil, zihniyle değerlendirildiğinin görülmesi bakımından dikkat çekicidir. Öncelikle şu anda, burada yer almakta ve "Birden nasıl oluyor sen yüreğime elliyorsun" dizesinde söylendiği gibi, varlığını elleriyle duyurmaktadır.

Anlaşılabileceği gibi, biçim sapmasını örnekleyen "Üvercinka" sözcüğü, "kelimeyi zorlamak" anlayışının uzantısı olarak, "güvercin" sözcüğü üzerinden bir kadın gözetilerek türetilmiş ve "barış, aşk, dayatma"nın göstergesi şeklinde düşünülmüştür.



YAZARIN DİĞER YAZILARI

YORUM YAZ
Yorumunuzu girmek için sisteme giriş yapmalısınız.
Eğer üye değilseniz üye olunuz.