scorecardresearch.com Bilgi Toplumu ve Medya - zeki tüyen - Radikal Blog

Bilgi Toplumu ve Medya

12.06.2013 15:38:51
A+ A-

  Medya sektörü de bugün artık bilgi toplumu sayesinde sağlanan gelişmeler doğrultusunda tüm dünyada radikal değişim ve dönüşümlere gitmektedir. Bu değişim ve dönüşümler sektörde yeni meslekler ve yeni çalışma alanları şeklinde olduğu kadar, sektörün hizmet üretiminden hizmetin dağıtımı, sunum ve satışı ve reklamcılık alanlarına kadar çok geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Bu yöndeki genel eğilim, medya hizmetlerinin uluslararası sunumu, büyük sermayeli medya kuruluşları haline gelebilme, çok yönlü ve çok amaçlı teknolojilerin sektörde kullanılması, bu bağlamda televizyon ve bilgisayarın birlikte kullanımı, elektronik gazetecilik, elektronik haberciliğin gelişimi, tekst televizyon yayıncılığı, interaktive videolar, CD çalıcılar ve kişisel bilgisayar sistemlerinin kullanılması şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Bu yöndeki eğilimin eski medya anlayış ve sistemlerinden tamamen farklı olduğu ve belirtilen teknolojik olanakların kullanılır hale gelmesiyle, medya sektöründe bilginin ve haberin daha kolay ulaşılır hale geleceği ve elde edilmesinin ve derlenmesinin kolaylaşacağı, bu gelişmelerin eğlence ve eğitim sektörlerini de olumlu şekilde etkileyeceği açıktır.

    Bilgi toplumu olanaklarının kullanılmasının medya sektörüne sağlayacağı fırsatları şöyle sıralamak mümkündür: Bilgi toplumu sayesinde medya sektöründe yeni hizmet üretim ve dağıtım faaliyetlerinin ortaya çıkma olasılığı yüksek olacaktır. Buna karşılık; sektörde çoğulculuk ve düşünce çeşitliliği yönündeki eğilimin azalması söz konusu olacaktır. Medya üreticileri ve özellikle de yeni elektronik medya alanında çıkarlar ve çıkar gruplarına ilişkin şeffaflıkta bir azalma söz konusu olabilecektir. Buna karşılık, telif hakları alanında sağlanacak gelişmelerle bu hakkın korunmasında gelişmeler sağlanabilecektir.

    Medya sektörü bilgi toplumu sanayilerinin ana lokomotifi konumundadır. Çünkü, medya sektörü değer ve yeni çalışma alanı yaratabilme ve girişimciliğin gelişimi açılarından önemli bir potansiyele sahiptir. Fakat, bilgi toplumu gelişmelerinin, ekonominin üretim ölçeği ile sanayinin dağıtım ölçeği arasında yeni bir dengenin oluşmasına yol açması da mümkün gözükmektedir. Öte yandan; bir yanda internet erişiminin kolay ve düşük maliyetli olması nedeniyle bilgi toplumunda artık herkes uluslar arası bir yayıncı durumundadır. Bu sayede, uluslararası ticarete girişte söz konusu olabilecek geleneksel engellerin artık azaltılması ve hatta kaldırılması söz konusu olacaktır. Ekonomik gerçekler bunlarken, diğer taraftan da medya sektöründe sahiplik edinilmesi hususunda esaslı bir çaba ve yoğunlaşma bulunmaktadır. Keza; televizyon yayıncılığı üzerinde bulunan tekelci yapının da, bu alanda faaliyette bulunma ve hizmet sunmanın maliyetini arttırdığı da bilinen bir gerçektir. Özellikle televizyon sektöründe hizmet üretimi ve dağıtımı alanında dikey bir entegrasyon, buna karşılık farklı medya grupları ve coğrafi birleşmeler şeklinde de yatay bir entegrasyon gözlenmektedir. Bu şekilde ortaya çıkan girişim, birleşme ve stratejik işbirlikleri birkaç büyük ve güçlü medya krallığının birleşmesi sonucunu doğurmaktadır.

   Medya sektöründe yukarıda belirtilen gelişmeler sonucu ortaya çıkan tablo, bu alanda tekelci bir yapıya sahip uluslar arası merkezler ile nispeten daha düşük maliyetle üretim ve faaliyette bulunan çevre medya sektörünün varlığı olmaktadır. Sanayi sektörü, bilgi toplumunda da refahın ve mesleklerin gelişiminde önemli bir role sahip bulunmaktadır. Bunun için bu alanda da tekelci bir yapıdan sakınılması ve alternatif ses ve görüş açılarının geliştirilmesi önem arz etmekte iken; medya sektöründe yeni bir üretimin  sektöre girebilmesinin önündeki zorluk ve bunun sürdürülebilmesindeki kırılganlığı da göz ardı etmemek gerekir.

   Avrupa Birliği de son yıllarda medya sektörü alanında çeşitlilik yaratılması ve yeni medya üretimi ve dağıtımı kanallarının oluşturulması hususunda gerek Birlik ve gerekse de üye ülkeler bazında önemli çalışma ve uygulamalar içine girmiş bulunmaktadır.

    Günümüz dünyasında medya sektörünün daha yoğun ve kapsamlı bir yapıya dönüştüğü görülmektedir. Günümüz medya şirketleri muhtelif gazete yayınları yanında, televizyon kanalları, haber programları vb nı da yönetmektedirler.

     Burada önemli olanın sektörde açıklık ilkesinin daha yaygın hale gelmesi ile birlikte, medya faaliyetlerinin kültürel ve politik çoğulculuğa katkı sağlar nitelikte olması hususu olduğu açıktır. Bunun sağlanması için ise, ulusal bazda sektörde mevcut bulunan kısıtlama ve sınırlamaların uyumlaştırılması, medya endüstrisinde mevcut sahiplik konularında tam bir şeffaflığın sağlanması, her ülkenin ulusal medya kuruluşlarına ilişkin kuralların oluşturulması, keza; programlama, radyo ve televizyon istasyonları veya bağımsız gazete yayıncılığı konularında ulusal bazda kuralların oluşturulması ile bu kuralların zaman içinde uyumlaştırılması çalışmaları önem arz etmektedir.

    Özellikle Avrupa bazında medya sektöründeki hızlı gelişmelerin bu alanda hızlı uygulama programlarının uygulanmasını da zorunlu hale getirdiğini, bu rekabetçi yapının da medya sektörü ürünlerini daha kaliteli hale getireceğini ve ekonomik ve kültürel çoğulculuğu arttıracağını belirtmek gerekmektedir.

    Ancak; medya sektöründeki hızlı teknolojik gelişmelerin sorun ve problemlerin artışına da neden olacağı açıktır. Bu nedenle Avrupa Birliği'nde Avrupa Parlamentosu tarafından bağımsız bir Avrupa Medya Konseyi kurulması önerilmiştir. Bu organ sektördeki gelişmeleri takip etmekte ve tekelci medya yapısı konusunda açıklığın sağlanması için gerekli çalışmaları yapmakta ve yaptığı çalışmaları yıllık raporlar halinde yayınlamaktadır. Bu kurum aynı zamanda medya etiği ve telif hakları konularında da çalışmalar yapmaktadır.

    Bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmesi sonucu medya sektöründe daha yüksek kaliteli bilgi alışverişi ve hizmet sunumunun olması kaçınılmaz olacaktır. Tüm gelişmelerin özel sektör alanında olması beklenirken, kamu sektörünün işlevi de, tüm insanlara daha yüksek düzeyde, kapsamlı ve güvenilir biçimde bilginin ulaşmasına destek olmak şeklinde olacaktır. Bu açıdan bakıldığında, sektörde var olan eğilim ve yaklaşımların bilgi toplumu için geçerli ve yeterli olmayacağı ve yeni yaklaşımlara gereksinim olduğu açık biçimde görülmektedir. İnsanların boş zaman olarak ayırabilecekleri zamanın artmasıyla, özellikle televizyon alanında halka sunulabilecek hizmet ve bilginin kalitesi de önemli hale gelecektir.

   Bu arada, bilgi toplumunda internetin medya sektörü üzerindeki etkisini de göz ardı etmemek gerekir. Gerek yazılı ve gerekse de görsel basının internet üzerinden de takibinin olanaklı hale gelmesi ile medya sektöründe hizmet sunumu yepyeni bir boyut kazanmış bulunmaktadır.

   Keza; dijital medya olanaklarının gelişmesi ile bilginin esnek, hızlı ve ucuz biçimde iletilmesi mümkün hale gelmektedir. Böylece; medya alanında "yeni medya" diyebileceğimiz yaratıcı çalışma, telif, yazarlık ve fikri mülkiyet hakları kavramlarını ön plana çıkaran bir medya anlayışının ortaya çıktığını belirtmek gerekmektedir. Bu tür medya anlayışında da medya çalışanlarının çalışmaları esnasında bilgi bankalarından yararlanma ve çalışmalarını tamamlama olanakları ortaya çıkmaktadır.

   Bütün bu belirtilen hususlar hiç kuşku yoktur ki; medya endüstrisinin gelişimi ile ilgili hususlar olarak ortaya çıkmaktadır. Bu şekilde, sektörün yasal bir kurallar çerçevesi oluşturulabilecek ve yaratıcı çalışmalar ile fikri hakların kopya edilmesi, aktarılması ve kötüye kullanılmasının önüne geçilmiş olabilecektir. Bu yöndeki çalışmalar bütün ülkelerin gündeminde olması gereken çalışmalardır. Çünkü; bilgi ve iletişim teknolojileri ve bu teknolojilerin kullanımı sınır tanımaz biçimde yaygınlaşmaktadır.

   Bu durumda; fikri mülkiyet haklarının korunması, telif hakları, bilginin güvenli olması ve bilginin kişisel kullanımı gibi hususların özellikle de bilgi toplumunun gündemini oluşturan konular olduğunu belirtmek gerekmektedir. Bu durumun, aynı zamanda gelişmiş toplumlarda sosyal yaşamın korunması anlamına da geldiğini düşünmek gerekmektedir.

   Bilgi toplumu için söz konusu olan tehlikelerden biri de, uydu, kablo ve internet üzerinden yoğun biçimde ulaşılan bilgilerin ne kadarının güvenilir ve kaliteli bilgi olduğu hususudur. Yine bilgi toplumunda, bilginin giderek artan biçimde alınıp satılan bir meta haline geldiği de görülmektedir. Bu husus, ekonomik faaliyetlerin önemli bir alanı olmaya adayken; aynı zamanda tüm mallarda olduğu gibi alınan ve satılan malın güvenli bir mal olup olmadığı hususu da geliştirilmeye muhtaç bir alan olmaya devam edecektir.

  Böylece; yeni medya ve bilgi pazarlarının gelişiminde önemli bir sorun ve ikilem ortaya çıkmaktadır. Bir yanda, halkın üretilen bilgilere daha düşük maliyetle ulaşabilme seçeneği, diğer yanda ise, bu olanaktan yoksun kalınarak medya sektörü tekelleşmenin kurbanı olarak, bilgiye daha yüksek maliyetle ulaşabilme seçeneği.. Ya da bir üçüncü seçenek olarak, halkın bilgi talebine düşük ilgisi nedeniyle maliyet ve fiyatların düşük düzeyde oluşması durumu...

  Burada; bilgi ve bilgiye ulaşımın maliyeti sorunu önemli bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Hiç kuşkusuz; bilgiye erişimin bir bedeli olması ve bu bedelin de standart hale getirilmesi gerekmektedir. Örneğin; bir bilginin indirilmesi ve kullanımı, bir makalenin, görsel bir yaratının kullanımı, bir müzik eserinin indirilmesi gibi unsurlar mutlaka bu konuda bir ödenmesini gerektirmektedir. Bu sayede, söz konusu bilgi ve eserlerin yaratıcılarına bir ödemenin yapılabilmesi mümkün hale gelebilir. Bu husus fikri mülkiyet haklarının korunmasını gündeme getirirken; tersi bir korumanın da söz konusu olması ve düşünülmesi gerekmektedir. Üretilmiş her bilgi aynı zamanda bir eşya olduğundan ve bunu kullananın bir tüketim faaliyetini de gündeme getirmiş olduğundan; tüketici konumuna gelen bilgi kullanıcısının "bilgi kalitesi" açısından tüketicinin korunması kapsamında bir korunmaya da ihtiyacı olduğu hususu gözden uzak tutulmamalıdır.

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YORUM YAZ
Yorumunuzu girmek için sisteme giriş yapmalısınız.
Eğer üye değilseniz üye olunuz.